HIV i AIDS
HIV to ludzki wirus upośledzenia (niedoboru) odporności (ang. human immunodeficiency virus). Wirus HIV powoli uszkadza system odpornościowy człowieka, który odpowiada za naszą podatność na infekcję. Zakażenie wirusem HIV może przez wiele lat przebiegać bezobjawowo, co bardzo utrudnia diagnozę. Przez nawet 8–10 lat wirus HIV może nie dawać żadnych symptomów, jednak w tym czasie wirus HIV cały czas się namnaża i niszczy odporność zakażonej osoby. Może wywołać zespół nabytego upośledzenia odporności – AIDS.
Nieleczone zakażenie HIV prowadzi do rozwoju AIDS, czyli zespołu nabytego niedoboru (upośledzenia) odporności. AIDS to końcowy etap NIELECZONEGO zakażenia HIV.
To zespół chorób atakujących osoby zakażone HIV. Zaliczamy do niego różne infekcje i typy nowotworów. AIDS występuje po wielu latach trwania infekcji HIV u osób, które o swoim zakażeniu nie wiedzą. Osoby, które wiedzą o swoim zakażeniu objęte są nowoczesną terapią antyretrowirusową, która zapobiega wystąpieniu AIDS.

Wirusa wyizolowano po raz pierwszy w 1981 r. w Stanach Zjednoczonych. Krótko po opisaniu pierwszych przypadków AIDS uznano, iż wywołuje go czynnik zakaźny, poznano też drogi przenoszenia się tego czynnika. W roku 1983 zidentyfikowano wirus wywołujący AIDS.
Do chwili obecnej pomimo znacznych postępów w leczeniu choroby nie jest możliwe całkowite wyeliminowanie wirusa z organizmu. Ze względu na skalę zakażeń, następstwa kliniczne, brak szczepień, tempo rozprzestrzeniania się wirusa oraz koncentrację zakażeń w ubogich regionach świata oraz w trudno dostępnych populacjach epidemia HIV/AIDS jest jednym z priorytetowych zagadnień zdrowia publicznego, schorzenie to wymaga natychmiastowego działania.

Sytuacja epidemiologiczna na świecie (dane pochodzą z raportów UNAIDS i WHO):
- Od początku epidemii zakażenie HIV zdiagnozowano u ok. 78 mln (71-87 mln) osób na całym świecie.
- 39 mln (35-43 mln) zmarło z powodu powikłań wywołanych przez AIDS.
- Od roku 2005, w którym zmarła rekordowa liczba osób – 2,4 mln (2,2-2,6 mln), maleje liczba zgonów spowodowanych powikłaniami wywołanymi przez AIDS.
- Na świecie notuje się ciągły spadek liczby nowych zakażeń wirusem HIV.

W porównaniu z rokiem 2001 liczba nowych zakażeń wśród dorosłych spadła o 38%, wśród dzieci o 58%.
- Do końca 2015 roku na świecie żyło 36.7 miliona osób zakażonych HIV.

W 2015 r. zakażenie HIV zdiagnozowano u 2.1 miliona pacjentów, z powodu AIDS zmarło 1.1 miliona osób, w tym 40 tysięcy dzieci.
- Do czerwca 2016 r.18,2 miliona osób miało dostęp do terapii antyretrowirusowej.

Co trzecia dorosła osoba (36%-40%) i co czwarte dziecko (22%-26%) żyjące z HIV na świecie były objęte leczeniem.
- Wirusem HIV zakażają się przede wszystkim osoby młode – między 15 a 24 rokiem życia (stanowią prawie 40% zarażonych na całym świecie).
- Dostęp do terapii antyretrowirusowej ma znaczący wpływ na przedłużenie życia pacjentów. W krajach o wysokim dochodzie 31% osób HIV+ przekroczyło 50 rok życia.
- Regionami szczególnego zainteresowania UNAIDS są Afryka Zachodnia i Centralna, z uwagi na fakt, że mieszka tam 18% wszystkich zakażonych HIV. Brak dostępu do leczenia na tym terenie oznacza 30% światowej liczby zgonów z powodu AIDS.

Sytuacja epidemiologiczna w Polsce i Wielkopolsce
W Polsce badania epidemiologiczne od 1985 roku prowadzi Państwowy Zakład Higieny.
Od 1993 działa Krajowe Centrum ds. AIDS jako agenda Ministerstwa Zdrowia, którego celem głównym jest zapobieganie rozprzestrzenianiu się HIV / AIDS.
Szacuje się, że w całej Polsce po trzydziestu latach od wykrycia pierwszego zakażenia z HIV żyje nawet 35 tysięcy osób, a blisko co druga nie wie, że może nieświadomie zakażać. Według danych PZH od wdrożenia badań w 1985 r. do 31 grudnia 2016 r. zakażenie HIV stwierdzono u 21148 osób, odnotowano 3441 zachorowań na AIDS, 1360 osób zmarło na tą śmiertelną chorobę.
Od początku wdrożenia rejestracji w 1985 roku do 31 grudnia 2016 r., wśród mieszkańców Wielkopolski zarejestrowano łącznie 1187 nowych zakażeń wirusem HIV. Ogółem odnotowano 178 zachorowań na AIDS, 93 chorych zmarło.
W 2016 r. zarejestrowano 139 nowych zakażeń wirusem HIV, z czego 6 przypadków dotyczyło kobiet. Zakażenia dotyczyły głównie osób młodych w przedziale wiekowym 30-39 lat (43 przypadki) oraz 20–29 lat (37 przypadków), co stanowiło 57,6% wszystkich przypadków. Ustalono prawdopodobną drogą transmisji wirusa dla 23% przypadków, były to kontakty homoseksualne (30) oraz ryzykowne kontakty heteroseksualne (2). W przypadku 107 pacjentów nie ustalono drogi zakażenia. W 2016 r. w Wielkopolsce odnotowano 6 zachorowań na AIDS, natomiast jedna osoba zmarła.

Zakażenia HIV, zachorowania na AIDS w województwie wielkopolskim wg płci i wieku w 2016 r.

Grupa wiekowa

HIV

AIDS

M

K

b/d

M

K

b/d

Niemowlęta

-

-

-

-

-

-

1-14

-

-

-

-

-

-

15-19

3

-

-

-

-

-

20-29

35

2

-

2

-

-

30-39

40

3

-

4

-

-

40-49

10

1

-

-

-

-

50-59

12

-

-

-

-

-

60 +

1

-

-

-

-

-

Brak danych

32

-

-

-

-

-

Razem

133

6

-

6

-

-

Ogółem

139

6

 

Liczba zakażeń HIV, liczba zachorowań na AIDS i liczba zgonów z powodu AIDS w województwie wielkopolskim w latach 2012-2016.

zakazenia hiv aids

Przebieg zakażenia HIV
- Ostra choroba retrowirusowa (3-8 tyg. od zakażenia).
- Zakażenie HIV – okres bezobjawowy (kilka - kilkanaście lat).
- Okres objawowego zakażenia HIV (początek chorób wskaźnikowych – śmierć).

Krótko po zakażeniu może wystąpić ostra choroba retrowirusowa, która charakteryzuje się ostrą wiremią. W tym czasie osoba zakażona jest szczególnie niebezpieczna dla innych. Wynik testu może być wówczas jeszcze ujemny ze względu na tzw. okienko serologiczne.
Kliniczne objawy ostrej choroby retrowirusowej to:
- ból głowy,
- kaszel,
- nocne pocenie się,
- gorączka,
- powiększenie węzłów chłonnych.

Najczęściej objawy te określane są jako zespół mononukleozopodobny, a okres ten trwa 2-4 tygodnie.
Po tej fazie mogą długo nie występować żadne zauważalne objawy chorobowe. Taki bezobjawowy okres może trwać od 6 miesięcy do 12 lat i dłużej. Utrudnia to prawidłową profilaktykę zakażeń. Osoba nieświadoma własnego zakażenia może wówczas przenosić wirusa HIV na innych.
Dane oparte na badaniach osób zakażonych, (przeprowadzonych głównie w Stanach Zjednoczonych) dowodzą, że średnio po 10 latach od momentu pojawienia się infekcji, 50% zakażonych choruje na AIDS.
Kolejną fazą rozwoju zakażenie jest okres występowania tzw. schorzeń wskaźnikowych (stwierdzono istnienie ok. 29). Są to choroby oportunistyczne związane z HIV. Najczęściej diagnozuje się:
- cytomegalię,
- zapalenie płuc pneumocystozowe,
- gruźlicę,
- mięsak Kaposiego,
- kandydozę ustną, przełyku, oskrzeli lub płuc,
- pleśniawki,
- opryszczkę (owrzodzenie utrzymujące się ponad miesiąc),
- grzybice pochwy, rak szyjki macicy i inne nowotwory.

W 100% przypadków choroba AIDS kończy się śmiercią. Nosiciel HIV wkracza w AIDS, gdy rozpoznana zostanie choroba wskaźnikowa lub odporność spada poniżej 200 komórek. W ciągu następnych 2-3 lat choroba szybko postępuje. Odporność spada, występują kolejne choroby oportunistyczne, narasta wyniszczenie i demencja, ostatecznie prowadzące do zgonu.

Główne powody zakażenia
- brak wiedzy na temat możliwych dróg zakażenia;
- ignorowanie ryzyka zakażenia.

Trzy główne drogi zakażenia
- kontakty seksualne (waginalne, analne, oralne) z penetracją oraz kontaktem z materiałem potencjalnie zakaźnym – sperma, prejakulat i wydzielina z pochwy bez zastosowania zabezpieczenia (prezerwatywy);
- poprzez zakażoną HIV krew np.: poprzez używanie tych samych igieł i strzykawek przez więcej niż jedną osobę, transfuzje krwi i preparatów krwiopochodnych (jeśli krew nie była badana);
- zakażenia wertykalne – matka zakażona HIV może zakazić swoje dziecko w czasie ciąży, porodu lub podczas karmienia piersią.

Przez ponad 25 lat trwania epidemii HIV/AIDS nie poznano innych dróg przenoszenia zakażenia!

W Polsce od wielu lat nie zdarzył się przypadek przeniesienia zakażenia poprzez transfuzję krwi i środków krwiopochodnych. Każda porcja krwi oddawanej w stacjach krwiodawstwa badania jest w kierunku zakażenia HIV, co w znacznym stopniu eliminuje ryzyko zakażenia. W erze AIDS transfuzje krwi są bezpieczniejsze, niż kiedykolwiek wcześniej. Jednak dotyczy to wyłącznie krajów, w których opieka medyczna jest dobrze zorganizowana. W krajach rozwijających się ciągle może się zdarzyć przeniesienie zakażenia HIV tą drogą.
Natomiast ryzyko przeniesienia zakażenia z matki na dziecko zmniejszyć można do prawie 0%, jeśli kobieta podczas ciąży przyjmuje przynajmniej jeden lek antyretrowirusowy, rozwiązanie ciąży następuje przy pomocy cesarskiego cięcia, a noworodek nie jest karmiony piersią. Jednakże możliwe jest to tylko wówczas, kiedy kobieta wie o swoim zakażeniu.

Nie zakazisz się
- mieszkając pod jednym dachem z osobą zakażoną HIV, pod warunkiem przestrzegania podstawowych zasad higieny;
- korzystając ze wspólnych talerzy, szklanek, sztućców;
- korzystając z tej samej łazienki (należy używać własnej szczoteczki do zębów i maszynki do golenia);
- korzystając ze wspólnej toalety;
- uprawiając sport, np. na basenie;
- przez kichnięcie czy kasłanie;
- od zwierząt: psów, kotów itp. Jak sama nazwa mówi HIV jest to LUDZKI (human) wirus upośledzenia odporności, czyli zakazić się nim można tylko od innego człowieka.
- przez ukąszenie komara (udowodniono to badając same komary, a także wykonując badania wśród osób mieszkających w miejscach, gdzie komary występują przez cały rok);
- poprzez dotyk, czy pocałunki;
- poprzez pot, ślinę, łzy, mocz czy kał (jeśli nie ma domieszki krwi);
- oddając krew (w Polsce używa się wyłącznie jednorazowego sprzętu);
- podczas kontaktów towarzyskich i zawodowych (w teatrze, w kinie, w autobusie)

Jak uniknąć zakażenia HIV
- Jeśli zdarzyła Ci się sytuacja, podczas której występowało ryzyko zakażenia, m.in.:
kontakt z krwią osoby zakażonej HIV (np. po zakłuciu nieznana igłą), gwałt, ryzykowne kontakty seksualne z osobą zakażoną HIV lub z osobą o nieznanym statusie serologicznym (brak badania w kierunku HIV), należy natychmiast zgłosić się do najbliższego szpitala zakaźnego, w którym prowadzona jest terapia antyretrowirusowa.

Lista takich szpitali wraz z całodobowymi telefonami znajduje się w serwisie Krajowego Centrum ds. AIDS.
- Im szybciej przyjmie się leki antyretrowirusowe (najlepiej w ciągu 2 – 3 godzin po zdarzeniu), tym większa szansa na uniknięcie zakażenia. Według najnowszego stanu wiedzy profilaktyka jest najbardziej skuteczna, jeśli zostanie wdrożona do 48 godzin od zdarzenia. Pamiętaj! Czas od zdarzenia do przyjęcia leków jest bardzo istotny!
- Aby uniknąć zakażenia wirusem HIV, wystrzegaj się sytuacji, które mogą narazić Cię na kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym. Ryzykowne są te sytuacje, podczas których została uszkodzona ciągłość skóry i doszło do kontaktu z płynami ustrojowymi (wydzielinami i wydalinami) zawierającymi HIV (np. krew).
- Zachowaj ostrożność, gdy ktoś się skaleczy.
- Zabiegi kosmetyczne i tatuaże wykonuj tylko u wykwalifikowanych osób, w sprawdzonych miejscach.
- Nie pożyczaj maszynki do golenia, szczoteczki do zębów i innych przyborów kosmetycznych.
- Jeśli używasz strzykawek i igieł – upewnij się, czy są sterylne.
- Unikaj przygodnych kontaktów seksualnych.

Test na HIV
Zakażenie HIV może nie powodować charakterystycznych objawów ani dolegliwości przez wiele lat. W tym czasie nawet w badaniach okresowych (wykonywanych np. do pracy) lub w badaniach podstawowych może nie być żadnych odchyleń od normy. Jedynym sposobem na sprawdzenie, czy doszło do zakażenia, jest wykonanie testu na HIV. W każdym województwie działają punkty konsultacyjno-diagnostyczne (PKD), w których testy wykonuje się bez skierowania, bezpłatnie i anonimowo. W PKD możesz także skonsultować się z wykwalifikowanym doradcą, który wyjaśni Twoje wątpliwości i poinformuje Cię, np. jak się zachowywać, aby nie stwarzać zagrożenia dla siebie i innych.
Test polega na badaniu próbki krwi pobranej zazwyczaj z żyły w zgięciu łokciowym. Próbkę przesyła się do laboratorium, gdzie poszukuje się przeciwciał anty-HIV (wytwarzają się w organizmie osoby zakażonej, aby walczyć z wirusem) i antygenu p24 (on również wskazuje na obecność HIV). Są to testy III i IV generacji. Wyniki testów wykonanych w PKD często są znane już następnego dnia, niekiedy 2 – 3 dni później. Jeśli sądzisz, że możesz być zakażony HIV, powinieneś skontaktować się z odpowiednio przeszkolonym doradcą w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym w celu oszacowania ryzyka.
- Wynik negatywny (ujemny) - wskazuje na prawdopodobny brak zakażenia wirusem. Jednak 100% pewności uzyskuje się dopiero wtedy, gdy od potencjalnego zakażenia do zrobienia testu minęły przynajmniej 3 miesiące. Dlatego właściwy termin wykonania testu należy zawsze przedyskutować z lekarzem lub doradcą z punktu konsultacyjno-diagnostycznego;
- Wynik pozytywny (dodatni) - wynik testu należy zawsze potwierdzić testem potwierdzenia (np. Western blot). Dopiero pozytywny wynik testu potwierdzenia wskazuje na zakażenie. Wówczas należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza specjalisty, który zajmuje się leczeniem osób z wirusem HIV.

Źródło: Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka. Red. Bauman-Popczyk Anna
http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/hiv_aids/index.htm 
http://www.aids.gov.pl/kampanie/CWL/01.html 
http://www.mz.gov.pl/zdrowie-i-profilaktyka/hiv-i-aids/ 

Opracowała: Anna Świdzińska